ความเป็นมาโครงการ

จากปัญหาอุทกภัยซ้ำซากในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาซึ่งเกิดขึ้นตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน ตัวอย่างการเกิดอุทกภัย ดังในปี พ.ศ. 2518 พ.ศ. 2526 พ.ศ. 2538 พ.ศ. 2545 พ.ศ. 2549 พ.ศ. 2553 และ พ.ศ. 2554 จากข้อมูลน้ำหลากที่เกิดขึ้นในอดีตมีแนวโน้มของปริมาณน้ำหลากมากขึ้นในอนาคตและจะก่อให้เกิดความเสียหายกับประเทศอย่างมากและกว้างขวางในทุกภาคส่วน สาเหตุหนึ่งเนื่องจากปริมาณฝนที่ตกในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาใหญ่มีปริมาณที่มากและเกิดในช่วงเวลาที่สั้นและต่อเนื่อง ความสามารถในการระบายน้ำที่ความจุของแม่น้ำเจ้าพระยารวมทั้งลำน้ำสาขาสายอื่น ๆ หรือช่องทางการระบายน้ำต่าง ๆ ไม่เพียงพอและสามารถรองรับได้ ทำให้ปริมาณน้ำหลากที่เกิดขึ้นทั้งหมดไม่สามารถระบายลงลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างและออกสู่อ่าวไทยได้ทัน ส่งผลให้เกิดความเสียหายกับพื้นที่ชุมชน พื้นที่การเกษตรและพื้นที่อุตสาหกรรม ทั้งชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน โดยเฉพาะการเกิดน้ำท่วมในปี พ.ศ. 2554 ทั้งลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนบนและลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างรวมทั้งสิ้น 18 จังหวัด

ข้อมูลน้ำท่วมปี 2554 ที่มา GISTDA

ที่ผ่านมากรมชลประทานได้บริหารจัดการน้ำหลากโดยการระบายน้ำผ่านแม่น้ำ/คลองชลประทานทั้งทางฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออกลงสู่อ่าวไทย ซึ่งปัจจุบันประสิทธิภาพของการระบายน้ำน้อยลงไม่สามารถระบายน้ำได้ตามศักยภาพ และความไม่ต่อเนื่องกันของคลองต่าง ๆ หลายเส้นเป็นอุปสรรคของการระบายน้ำออกสู่ทะเล รวมถึงลักษณะการออกแบบของหลายคลองเป็นคลองส่งน้ำมีขนาดคลองที่ไม่เหมาะสม แนวทางการบริหารจัดการน้ำเพื่อระบายน้ำลงสู่อ่าวไทยโดยตอนบนของลุ่มน้ำเจ้าพระยาเหนือเขื่อนเจ้าพระยาจะมีพื้นที่รับน้ำนองและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อชะลอน้ำไว้ตอนกลาง ตั้งแต่เขื่อนเจ้าพระยาถึงอำเภอบางไทรจะใช้โครงข่ายคลองต่าง ๆ ช่วยหน่วงน้ำและลำเลียงน้ำลงตอนล่าง แต่ถ้าหากอุทกภัยมีความรุนแรงเกินความสามารถของโครงข่ายคลองแล้ว จะต้องใช้พื้นที่หน่วงน้ำโดยใช้พื้นที่ชลประทานหรือแก้มลิงธรรมชาติและใช้โครงข่ายคลองต่าง ๆ ในการลำเลียงน้ำ และตอนล่างตั้งแต่อำเภอบางไทรออกสู่อ่าวไทยจะเป็นโครงข่ายคลองระบายน้ำช่วยหน่วงน้ำและระบายน้ำอย่างต่อเนื่องออกสู่ทะเล กรมชลประทานเป็นหน่วยงานหลัก ที่รับผิดชอบการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาได้หาแนวทางการบรรเทาปัญหามาอย่างต่อเนื่อง

การศึกษาของกรมชลประทาน ที่เกี่ยวข้องกับการระบายน้ำพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาล่าสุด คือ โครงการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) การบริหารจัดการน้ำพื้นที่แม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก (2557) ได้เสนอแผนรวมการบริหารจัดการน้ำเพื่อการแก้ไขและบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาประกอบด้วย 5 แผนงาน คือ

1. กลุ่มแผนงานการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำแม่น้ำเจ้าพระยาด้านท้ายเขื่อนเจ้าพระยาถึงปากน้ำ
2. กลุ่มแผนงานการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำแม่น้ำท่าจีน
3. กลุ่มแผนงานปรับปรุงระบบระบายน้ำพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา
4. กลุ่มแผนงานปรับปรุงระบบระบายน้ำพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำท่าจีน
5. กลุ่มแผนงานทางผันน้ำหลากฝั่งตะวันตกแม่น้ำเจ้าพระยาและระบายออกสู่อ่าวไทย

รูปที่ 1 แผนที่แสดงภาพรวมโครงข่ายระบบชลประทานในพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

รูปที่ 2 แผนผังแสดงภาพรวมโครงข่ายระบบชลประทานในพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

แนวทางสำหรับการสำรวจ ออกแบบครั้งนี้ ประกอบด้วยการสำรวจออกแบบโครงการอุโมงค์ระบายน้ำใต้คลองบางน้ำจืด จังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งขององค์ประกอบหลักของโครงการปรับปรุงโครงข่ายระบบชลประทานในพื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ตามกลุ่มแผนงานที่ 3 ภาพรวมโครงการดังรูปที่ 1 และรูปที่ 2 ภาพรวมองค์ประกอบโครงการ ดังรูปที่ 3

รูปที่ 3 ภาพรวมองค์ประกอบโครงการ